Scenario's

Voor het formuleren van beleid gericht op de lange termijn is het van belang zicht te krijgen op de processen die bepalen hoe de wereld van morgen eruit zou kunnen zien. Aangezien de toekomst grotendeels onzeker is, is het nodig ons verschillende toekomstige werelden voor te stellen. In beginsel zijn er een oneindig aantal aannemelijke toekomstbeelden mogelijk en oneindig is geen werkbaar getal. Het is daarom voor iedere sector zaak de belangrijkste problemen en uitdagingen te onderscheiden en daar mee aan de slag te gaan. Eén methode om dit te doen is scenario planning.

Door middel van interviews met relevante deskundigen, literatuuronderzoek en/of brainstormsessies worden de belangrijkste ontwikkelingen en onzekerheden met het oog op een bepaalde sector in kaart gebracht. Deze 'drijvende krachten' worden geclusterd en uitgewerkt tot een set van drie tot vier scenario's, die structureel van elkaar verschillen.

Scenario's zijn verhalen over de toekomst. Tevens zijn het interpretaties van het heden, zij zijn immers gebaseerd op wat managers vandaag de dag als belangrijke drijvende krachten zien. Er zijn drie criteria waar scenario's aan moeten voldoen, namelijk relevantie, plausibiliteit, en samenhang. Het is niet de bedoeling het 'meest waarschijnlijke' scenario te identificeren. Scenario's voorspellen de toekomst niet. Zij zijn bedoeld om de complexe realiteit behapbaar te maken zonder deze te veel te vereenvoudigen. Scenario's maken het mogelijk om op een structurele manier over onzekerheden na te denken en aan de hand daarvan een strategische conversatie te voeren.

Er zitten geen beleidsopties in de scenario's zelf. Scenario's geven namelijk een idee van de omgevingsfactoren waar de sector geen invloed op uit kan oefenen, maar wel rekening mee dient te houden, zoals economische ontwikkelingen, technologische ontwikkelingen, veranderende maatschappelijke voorkeuren etc. In het strategie traject worden de scenario's vervolgens voorgelegd aan het managementteam die hun strategie bepalen door zich af te vragen wat de opties en uitdagingen zijn voor het bedrijf wanneer de scenario's werkelijkheid zouden worden en welke beslissingen er in dat geval nu al genomen zouden moeten worden. De relevantie van onzekere toekomstige externe factoren voor het huidige handelen wordt hierdoor zichtbaar. Soms blijkt dat een aantal beslissingen bruikbaar is in alle scenario's. Het risico dat de betreffende beslissing slecht uitpakt is dan klein. Van de beslissingen die niet toekomstvast blijken worden de risico's zichtbaar.

De scenario-oefening is allereerst bedoeld als leerproces: welke externe factoren kunnen ons beleid sterk beïnvloeden en welke mogelijkheden staan ons dan ter beschikking. De scenario-oefening levert geen pasklare keuzen op. Wel kan ze ons vermogen vergroten om kundig te kiezen. Ze kan ons helpen gevoeliger te worden voor keuzemogelijkheden en ons helpen een breder scala van opties voor beleid te ontwikkelen. Tevens participeren door de workshop meer mensen in het denkproces, waarvan een positieve invloed verwacht mag worden op de breedte van inzichten en het draagvlak van de strategie.