De markt alleen kan ons duurzaamheidsprobleem niet oplossen, en helaas kunnen onze nationale overheden het ook niet alleen. Uit onze verkenningen voor de World Business Council for Sustainable Development, de European Environmental Agency, het Internationaal Energie Agentschap en het Planbureau voor de Leefomgeving komt telkens naar voren; steden kunnen een belangrijke drijvende kracht zijn voor de energietransitie. En met de lokale verkiezingen in maart dit jaar, zou niet december/Kopenhagen, maar de maart/Amstelveen wel eens de belangrijkste gebeurtenis voor de toekomst van de wereld kunnen zijn!

Klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en armoede zijn alle drie wereld problemen. De neiging bestaat dan ook om deze problemen op wereldschaal op te willen lossen. Wie pijn in zijn hoofd heeft, grijpt als eerste naar zijn hoofd, want daar voel je het probleem. Maar misschien ligt de sleutel tot de oplossing van de hoofdpijn juist bij je schoenen; als je verkeerd staat en loopt krijg je hoofdpijn. De oplossing kan we eens heel ergens anders liggen dan het probleem. En zo zou het ook wel eens kunnen zijn met de grote wereldvraagstukken; verander de wereld, begin bij jezelf. Logisch toch?

Wat kunnen gemeenten doen om de grote wereldproblemen aan te pakken? Vooral met de economische crisis in het vooruitzicht is domweg “alles wat duurzaam is subsidiëren” geen optie. De benodigde bedragen lopen immers in de miljarden. Sterker nog; er dreigen serieuze tekorten voor de lokale overheid en voor de inwoners dreigt werkloosheid en dalende huizenprijzen. Dus laten we de wereldproblemen maar even liggen; we moeten nu even aan ons korte termijn eigen belang denken, toch? Helaas, kop in het zand is geen optie. Daarmee vergroten we alleen maar het wereldprobleem; sterker nog, het economische kortetermijndenken hier in het westen was juist de oorzaak van de wereldproblemen. De enige weg is naar voren. Proactief zowel planet, people als profit een impuls geven. Maar hoe doe je dat?

De oplossing hebben wij helaas ook niet. Wel zien we heel veel interessante visies en experimenten waar gemeentes van elkaar kunnen leren. Zo kunnen gemeentes eigen duurzame energiebedrijven oprichten, kunnen ze de lokale belasting vergroenen (A-label huizen een lagere OZB en F-label huizen een hogere), kunnen ze cradle to cradle inkopen, elektrische oplaatpunten voor auto’s aan laten leggen of het bouwbesluit aanscherpen. Opties voldoende. Maar wat werkt? En hoe pak je deze ideeën concreet aan, zonder dat het geld kost, maar geld oplevert? Kunnen we van “duurzaamheidskosten” “duurzaamheidsomzet” en dus “duurzaamheidswinst” maken? Waarschijnlijk heeft de gemeente waar u woont of werkt ook wel een idee of twee. En wellicht heeft u zelf ook duidelijke ideeën over wat we zouden moeten doen.

Het is immers uw en mijn loodgieter die een windmolen of een zonnepaneel op ons dak moet gaan plaatsen. Ons huis wordt er meer waard van, onze stookkosten gaan omlaag, de OZB levert dan meer op voor onze gemeente en het is goed voor de lokale werkgelegenheid (want dan kan onze loodgieter weer brood kopen bij onze bakker).  Zo praktisch is het. Helaas voor ons, maar het is Balkenende en Obama in december in Kopenhagen niet gelukt om mij en mijn loodgieter te stimuleren het wereldprobleem op te lossen. Ze kunnen het niet alleen.  Kopenhagen is alleen mislukt als we niet van de mislukking leren. We hebben geleerd dat we het niet aan de regeringsleiders alleen over kunnen laten. We moeten het gewoon zelf doen. Ze hebben onze hulp blijkbaar hard nodig. En de deadline is nu niet december 2009 in Kopenhagen, maar maart 2010 in Amstelveen.

Op de illustratie ziet u een dakpark met zonnepanelen in een voormalig havengebied in Rotterdam. Door de zonnepanelen om te draaien, ontstaat een voetbalveld. Idee van Doepel Strijkers Architects, in het kader van de studie Duurzame Stad 2040 van Planbureau voor de Leefomgeving. De Ruijter heeft binnen dit traject de scenario- en de backcastingworkshops begeleid en gerapporteerd.